<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1122557164519905&ev=PageView&noscript=1" />

Duurzame keuzes in de school? Waar begin je?

De afgelopen maanden interviewde ik basisschooldirecteuren en leerkrachten over wat 'duurzaamheid' voor hen betekent. "Pffffff, is weer zoiets waar we wat mee moeten", was een veel gehoord antwoord. En dat is goed en wel beschouwd niet gek. Want er moet ook veel. Er komt van alles voorbij waar basisscholen extra aandacht aan zouden moeten besteden. "Ik kreeg elke week wel 4 of 5 aanbiedingen van doelen, projecten waar we als basisschool aan mee zouden 'moeten' doen. Zoals warme truiendag, een sponsorloop, Kinderboekenweek, de week van het geld, de week van het respect, ontluikend ondernemen. Allemaal stuk voor stuk zinvol, maar als directeur moet je keuzes maken." (Bianca Koomen, oud-directeur Willem-Alexanderschool uit Bergen en inmiddels eigenaar van Life Academy on Wheels).
 
 
Niet gek dat ik bij mijn vragen af en toe een diepe zucht kreeg, in combinatie met een kritische ondertoon. Zoals: "ik wil best mijn school verduurzamen. Een groepje fanatieke ouders zocht bij ons goed uit wat de kosten en baten zouden zijn van het investeren in zonnepanelen. De school wilde wel, maar we hadden de startinvestering niet en vanuit de gemeente kwam er geen hulp." 
 
En toch raakte ik in gesprek. Want directeuren en leerkrachten zien dat de maatschappij voor een kanteling staat. Dat we met z'n allen eigenlijk niet heen kunnen om een ontwikkeling waarbij we met zorg voor onze planeet, keuzes maken voor de toekomst zonder afwenteling naar later en elders. Bedrijven moeten stappen zetten, doen dat geleidelijk of heel radicaal. Het onderwijs 'moet' er dus ook iets mee. Maar duurzame keuzes maken, waar begin je dan? Hoe pak je dat goed aan in een school?
 
Spreek 10 directeuren, ieder van hen heeft een andere definitie van duurzaamheid. Duurzame inzetbaarheid van personeel, schone energie en dus zonnepanelen op het schooldak, een gezonde school, buitenspelen en buiten leren, een groen schoolplein. Duurzaamheid is een containerbegrip waar van alles onder valt. En dat maakt het juist ook lastig om helder beleid uit te zetten. Het vraagt om een heldere visie, een goed plan en om keuzes die een haalbare invulling mogelijk maken. 
 
In de kern gaat het erom hoe scholen hun leerlingen optimaal voorbereiden op een toekomst waarin het maken van duurzame keuzes gewoon is geworden. Onze kinderen groeien op en zijn volwassenen in een wereld die een zoektocht aangaat naar balans en oplossingen, als individu en als groep. Het is aan ons om ze zo goed mogelijk voor te bereiden en ervoor zorg te dragen dat ze aan het einde van hun schoolloopbaan de competenties hebben om duurzame afwegingen te maken als professional en als burger. 
 
Het effect op leerlingen is het grootst als duurzaamheid op school op een natuurlijke manier wordt uitgedragen en voorgeleefd.Je ziet het in dat geval terug in de hele school: 
 
Het curriculum: verweven in de lessen/vakken, niet als extra vak.
Het leerproces: in de didactiek, het lesgeven.
Het gebouw: een gezonde, duurzame school.
Het leiderschap: duurzaamheid voor-leven en opnemen in het HR-beleid.
De gemeenschap: de school als ontmoetingspunt in de buurt waarbij ouders bij (duurzaamheids-)activiteiten betrokken worden.
Op het niveau van de vakinhoud gaat het bij natuur- en milieu educatie niet alleen over thema's als biodiversiteit, water, energie, voedsel en grondstoffen, maar ook over complexere thema's. Zoals gezondheid, welzijn, verdelingsvraagstukken, circulaire economie, techniek, (mondiaal) burgerschap, sociale innovaties en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Duurzaam onderwijs vind je dus in de vakinhoud maar is vooral ook een mindset, die ervoor zorgt dat je tot duurzame keuzes komt. 
 
We zijn een netwerksamenleving in wording. Partijen, groot en klein, formeel en informeel, commercieel en niet commercieel, werken in wisselende samenstellingen aan vraagstukken die ertoe doen. Onderwijs dat puur in het klaslokaal plaatsvindt, sluit hier niet op aan. Leerlingen kunnen betekenisvol leren in steeds wisselende samenstellingen, ook met mensen van buiten de school. Internationaal gezien is de indeling in de 'pijlers van Delors' (Education: The treasure within, 1996) interessant. Deze pijlers zijn gericht op vaardigheden die van belang zijn nu en in de toekomst:
 
learning to know
learning to do
learning to be
learning to live and work together
Door zelf duurzaam gedrag voor te leven, en door duurzaamheidseducatie te verweven in de vakinhoud laat je leerlingen zien, dat er oplossingen voor handen zijn. In de kern raakt duurzaamheidseducatie daarmee aan de waardenontwikkeling van leerlingen. Kinderen leren om goed te zijn voor zichzelf, voor de ander en voor de omgeving. Als persoon en als (toekomstig) professional.
 
Ruim een jaar geleden startte ik actief met het verduurzamen van mijn eigen levensstijl. Eerst vanuit voeding, daar was een medische aanleiding voor (en eerlijk is eerlijk, dat was de extra duw in de rug die ervoor zorgde dat ik dit ECHT ging doen). Ik verminderde vrij drastisch de hoeveelheid suiker die ik at en ben meer groenten gaan eten. Zonder dat ik die bedoeling had gehad bij de start van mijn verandering, lette ik er scherper op, waar mijn eten vandaan kwam, wat er mee was gebeurd. Daar keek ik al naar, maar nu liet het me niet meer los. Ik maakte daadwerkelijk andere keuzes. En die 'tik' heeft zich verspreid naar alles wat ik doe en koop. Ik kijk er een jaar later op terug en merk dat ik de wereld anders bekijk. Ik heb een 'groene bril' opgezet. En zonder dat dat aanvankelijk mijn doel was geweest, heb ik mijn kinderen en man aangestoken. We trekken opladers uit het stopcontact, douchen korter, onderzoeken de mogelijkheden om ons huis energie-neutraal te krijgen. We kopen anders en proeven suikervrije alternatieven (met wisselend succes). En we onderzoeken. Trial en error. Een duurzame Sinterklaas, bleek iets minder duurzaam, toen alle duurzame cadeaus van 1 webwinkel werden afgeleverd door 5 verschillende busjes. Minder plasticverpakking kopen......blijkt best een speurtocht als het ook betaalbaar en praktisch haalbaar moet blijven. Maar we leren en we hebben er lol in! Voor mij is duurzaamheid de stoffigheid ver voorbij. Het zoekproces om echte stappen te zetten om mijn eigen voetafdruk op deze wereld te verkleinen is een sport geworden en het resultaat bevredigend.
 
Kinderen zijn zo mooi bewust. En deze generatie kinderen weet inmiddels al ongelofelijk veel meer van milieuvervuiling en van oplossingsmogelijkheden. In hen ligt een groot potentieel aan creativiteit en daadkracht om echt verschil te gaan maken.
 
Klas op Groen ondersteunt vanaf februari 2017 klassen/scholen/stichtingen met maatwerk trajecten. Benieuwd hoe dat eruitziet? Volg mijn Blog! Ik deel inspiratie en ideeën, en geef uitleg wat Klas op Groen kan doen! 
 
Bronnen: Ik, wij en de wereld Whitepaper Natuur, Milieu, Duurzaamheid in het Onderwijs. Duurzaam Door, Juli 2015 en Ondernemersplan Klas op Groen (december 2016)

ShareThis Copy and Paste